Vorige week is de fiets- en voetgangersbrug van 62,5 meter geplaatst in de wijk de Gilde in de gemeente Dronten. De fiets- en voetgangersbrug is onderdeel van de stedenbouwkundige visie op de wijk, waarbij het totaal aan bruggen één familie is. Het ontwerp voor de bruggen is geinspireerd door het omringende landschap en de monumentale witte windmolens. De brug over de centrale wateras, is het ruimtelijk middelpunt van de nieuwe wijk. De brug is ontworpen in staal en verbreed en verhoogd op het hart van de wateras. De brug is niet alleen een verbinding voor de wijk, maar tevens onderdeel van de doorgaande fietsroute van Lelystad, Swifterband naar Dronten centrum. De typologie van het polderlandschap met windmolens is hiermee tot in de wijk gebracht. De wieken van moderne windmolens hebben in kracht en vorm een functionele overeenkomst met het ontwerp van de brug. De laatste vijf bruggen worden de komende maanden opgeleverd.

Het afgelopen jaar hebben we vanuit Rotterdam en Zwolle aan verschillende opgave gewerkt voor dorp, stad en landschap. Hieronder een kleine compilatie van projecten, die binnenkort ook op de website verschijnen.  

Veenkoloniale landschappen: echo uit het verleden met perspectief op de toekomst

Aan het begin van de zeventiende eeuw verwerft Groningen belangrijke concessies rond Winschoten en Pekela. De ontginningsmogelijkheden van het veen worden echter nog beperkt door de dominante rol die het veen heeft als militair strategische landschap voor de stad Groningen. Wanneer het stadsbestuur van Groningen halverwege de achttiende eeuw de afvoerroutes van het Drentse veen wil controleren, besluit ze het stadskanaal te graven. Een halve eeuw later wordt de strategische functie van het moeras opgeheven en kan het veen grootschalig worden ontgonnen. De Veenkoloniën zijn hiermee bij uitstek het oudste en grootste energielandschap van Nederland. De vervening veroorzaakte een enorme spin-off aan ondersteunende en toeleverende industrie- en handelsfuncties. In het dynamische en veelbelovende gebied maakten de verveners plaats voor de boeren. Het gebied kreeg langzaam maar zeker betekenis als agrarisch industrielandschap. Ondernemers pakten de verwerking op van landbouwproducten, vervoerders vervingen de lading turf voor aardappelen en de veenarbeiders werden seizoensarbeider bij de boer. De ene grootschalige exploitatie werd vervangen door de andere. Het werk óp het land wordt meer en meer vervangen door fabrieksarbeid (strokarton, suiker en zetmeel) met grondstoffen ván het land. De band van de bewoners met het landschap verandert, globalisering en schaalvergroting laten sporen na. De industrie past zich aan, innoveert en extensiveert óf verdwijnt. Deze ontwikkelingen vinden schoksgewijs plaats en vragen onmenselijk snelle aanpassing van bewoners/gebruikers. Sterke fluctuaties in demografie, een achterblijvende eenzijdige arbeidsmarkt en arbeidsonrust zijn het gevolg. De ‘onafhankelijk ingestelde, zelfredzame Veenkoloniaal’ is gevormd uit dit verleden.

 De Veenkoloniën zijn nu (wederom) in transitie. Het landschap, de stad en het dorp moeten opnieuw in balans komen met haar inwoners en gebruikers. Afscheid nemen van een vorige fase en bewegen naar een nieuwe, kan echter niet zonder het verleden. In de Veenkoloniën komt het verleden terug in de opgave voor het water. Het afgraven van veen heeft door de eeuwen heen geleid tot een kunstmatig watersysteem, dat in toenemende mate moeite heeft het landschap (en de agrariër) te faciliteren. Een zelfvoorzienend gebiedseigen Veenkoloniaal watersysteem is voorwaarde om gedifferentieerde landbouwproducten van de hoogste kwaliteit te kunnen blijven leveren. Er is tijd en er liggen kansen in de ‘bio-based economy’ om water, landbouw en energie te koppelen. De agrariërs van nu zijn als geen ander in staat dit uit te voeren.

Langs de gecultiveerde kanalen van de Veenkoloniën is een ‘oneindig lintdorp’ ontstaan. Hier wordt de transitie het meest gevoeld. De leefomgeving schaalt op van lokale naar regionale comfortzones, maar de bewoners hebben hierin nauwelijks een keuze. De waarde die zij hebben ingebracht in de Veenkoloniën in de vorm van vastgoed, het huis, staat vast en kan niet wachten op een mogelijk waardevermeerderend vergezicht van de Nieuwe Veenkoloniën. Sterker nog, iedere stap naar dit vergezicht van bovenaf opgelegd, genereert zelfs een risico op verdere waardevermindering van het huis. De beweging naar het onvermijdelijk vergezicht van de grootschalige gebiedsontwikkeling is alleen kansrijk met behulp van de inwoners van de Veenkoloniën. De integrale benadering van de Veencorporatie creëert zo een democratisch landschap.

“Welk Werk Waar” beantwoordt aan een lang gekoesterde wens van het CBK meer inzicht te verstrekken in de wijze waarop een kunstwerk in de openbare ruimte tot stand komt. Wat is de bijdrage van de kunst aan gebiedsontwikkeling? Waarop is de keuze van een werk gebaseerd? Wie stelt vast welk type kunstwerk en welke kunstenaar aan een gebied wordt toegevoegd? Voordat er een opdracht voor een kunstwerk wordt uitgeschreven, maakt een kunstenaar eerst een gebiedsanalyse, waarin een samenhangende visie op het gebied en de mogelijkheden voor beeldende kunst in kaart worden gebracht. Kunst is steeds minder een zaak van een gespecialiseerd commissieoordeel, maar ontstaat stapsgewijs als een proces, gestuurd door een kunstenaar.

Voor “Welk Werk Waar” sprak Gepke Bouma met vijftien kunstenaars, die in Rotterdam betrokken zijn geweest bij zo’n gebiedsanalyse. Hoe kijken kunstenaars naar de stad? Hoe ontwerpen ze een consistent verhaal over een plek? Hoe zien hun coalities eruit? Welke rol kennen ze de kunstenaar toe in de stadsontwikkeling? Joe Cillen, Maarten van Wesemael, Kamiel Verschuren, Rolf Engelen, Hendri van der Putten, Han Goan Lim, Jan Konings, Jeanne van Heeswijk, Peter Fengler, Paul Cox, Ester van de Wiel, Olphaert den Otter, Anne Mieke Backer, Lars Spuijbroek en Buro MA.AN nemen de lezer mee naar hun wijk of buurt.